Bij lang lopende series van orgelconcerten in Friesland denk je al snel aan Bolsward, Sneek en Leeuwarden, plaatsen waar al decennia lang orgelconcerten in de zomer worden georganiseerd. Ook Dokkum mag in dat rijtje genoemd, zij het met een iets kortere traditie. Bijzonder is wel dat hier de orgel- en carillonconcerten worden gecombineerd in de zomer. Op de vrijdagavond zijn de concerten na elkaar en veelal verzorgt door dezelfde concertant. Eigenlijk niet zo vreemd omdat veel beiaardiers zelf van huis uit ook organist zijn. In vroegere eeuwen was deze combinatie heel vanzelfsprekende. De stadsorganist en de stadsbeiaardier waren vaak dezelfde persoon en daarnaast ook lid of leider van het plaatselijke Collegium Musicum, zeg maar het stadsorkest. Om zo enkele te noemen, in Leeuwarden speelde ooit Evert Haverkamp, Reinier Popma van Oevering of Pieters Jans Franck het klokkenspel in Leeuwarden en ook het orgel in de Jacobijnerkerk, in Sneek werd dit door Willem Muselaar, Jacob Velds of Dirk S. Donker en nu Bob van der Linde gedaan in de Martinikerk en in Dokkum waren Dirck Gerrijts Claes, Egbert Ennius Veltkamp en tegenwoordig Auke de Boer de stadsspeellieden.

Dokkum heeft een lange orgel en beiaardgeschiedenis. Zeker in de 17e eeuw was er al een orgel in de kleine of parochiekerk. De grote abdijkerk stond er ooit naast, waar nu de Markt is met het Elfstedenkunstwerk. Tijdens de Waalse Furie in 1672 wordt de stad deels platgebrand en geplunderd. 400 à 500 mensen werden vermoord. Ook het orgel in de kerk was vernield. Het gemeentebestuur kocht toen het orgel uit de voormalige Vituskerk uit Leeuwarden aan. De kerk met als toren de Oldehove stond op nominatie afgebroken te worden. In 1688 werd er een nieuw orgel gemaakt door Jan Helman uit Groningen en het oude ‘Vitus’-orgel verhuisde naar de kerk van Minnertsga, waar het dienst noch deed tot A.A. Hinsz er in 1778 een nieuw instrument leverde.

Naast het Helman/Flentrop-orgel (1688/1979) heeft de kerk sinds 2016 de beschikking over een koororgel. Orgelbouwer Bakker & Timmenga bouwde in 1979 een orgelpositief voor de tentoonstelling ‘Achter het Friese Orgelfront’ in het Fries Museum. Het orgel in een nieuwe kast – geheel in de lijn van de traditie door het gebruik van oudere delen zoals een windlade uit 1800 en prestantpijpwerk uit 1700 – kreeg later een plek in de Open Hof in Leeuwarden. Het verhuisde in 2016 naar Dokkum.

Al voor 1614 moet er sprake zijn geweest van een beiaard in de stadhuiskoepel, want in dat jaar krijgt de klokkengieters Jean en Francois Simon uit Lotharingen de opdracht voor herstelwerkzaamheden en om “te maken veertienklocken tot een clockspel op het Raadhuistoorn, alle van goeden toon ende goedt ende perfect accoordt”. Met andere woorden de klokken moesten zelf een goede klank hebben maar ook onderling met elkaar stemmen. Toch voldeed dit klokkenspel op den duur niet aan de verwachting en in de 19e eeuw werd het verwijderd om plaats te maken voor een nieuw instrument. Echter dit liet op zich wachten. Pas na de stadsfeesten van 1954 (Dokkum bestond 1200 jaar) kwam er in 1955 een Van Bergen-carillon. Die gaf echter weinig voldoening. De klokken klinken als ‘melkbussen’ zei de beiaardier. In 1983 komt er een nieuw carillon met 49 klokken gegoten door de firma Petit & Fritsen uit Aarle-Rixtel. Het wordt door menig beiaardier geroemd als één van de klankpareltjes in ons land.

Hoewel er in Dokkum, na de kerkrestauratie in 1964-68 en de reconstructie van het orgel door de Flentrop Orgelbouw in 1979 van het Helman-orgel, incidenteel wel orgelconcerten waren, is er pas vanaf 1993 sprake van een jaarlijkse serie van tien concerten in de zomermaanden.

Auke de Boer werd in 1992 benoemd als organist van de Grote- of Sint Martinuskerk en in 1999 als stadsbeiaardier van Dokkum op het carillon van het oude historische stadhuis aan de Zijl. De beiaardconcerten starten ook in de zomer van 1999.

De vaste beiaardbespeling is op de vrijdagavond van 19 tot 20 uur. In de zomermaanden worden gastbeiaardiers uit binnen- en buitenland uitgenodigd. Waarbij geprofiteerd kan worden binnen het netwerk van oud mede studenten, talent volle jonge studenten, docenten en collega-stadsbeiaardiers. Zo zijn er al vele beroemde spelers uit Europa en Amerika in Dokkum te horen geweest. Mede door de combinatie met het orgelconcert weet men hen voor Dokkum te strikken. De beiaardier spoedt zich na zijn beiaardbespeling vervolgens naar de Grote Kerk om daar aansluitend om 20 uur een inloop-zomeravondconcert te verzorgen van zo’n drie kwartier. Bij een inloopconcert kan men komen en gaan, maar eigenlijk blijft iedereen luisteren. Deze formule blijkt al de jaren goed te werken.

In het begin werd de programmering aan de speler vrij gelaten, nu is er al jaren de gewoonte van een ‘rode lijn’ door de programma’s. De speler word gevraagd tenminste één werk binnen het thema te spelen. Zo is er de afgelopen jaren een serie componisten aan bod geweest die op de een of andere manier iets te gedenken hadden zoals “Bach in Dokkum” in 2000 bij zijn 250e sterfjaar of Buxtehude in 2007. Maar ook waren er series met een accent op Duitsland, Frankrijk, Italië of Engeland. Componisten uit die landen zijn voor het voetlicht geweest, waarbij soms verrassende onbekende werken werden gehoord. De laatste jaren ligt het accent op compositievormen. Het Concerto, de Toccata zijn al geweest, dit jaar ligt het accent op de Passacaglia. Maar er zijn ook ‘orgel+’- concerten, zoals vorig jaar de samenwerking tussen orgel en het Noord-Nederlands Trombone Ensemble. Verder is er ieder jaar een concert met muziek voor de beide orgels “musica per duo organi” verzorgd door Arie Goud en Auke de Boer.

Dit jaar zullen een ook spelers van het eerste uur te horen zijn in Dokkum, graag gehoorde gasten waaronder Henk Verhoef (organist Nieuwe Kerk Amsterdam), Gijsbert Kok (beiaardier Jacobstoren Den Haag) en Bauke Reitsma (beiaardier Lebuïnustoren Deventer).